“จัดฟันเจ็บไหม” เป็นคำถามแรก ๆ ของคนที่กำลังตัดสินใจจัดฟัน หลายคนกังวลว่าหลังติดเครื่องมือจะกินข้าวไม่ได้ พูดไม่ถนัด หรือต้องทนเจ็บตลอดการรักษา
โดยทั่วไป การจัดฟันอาจทำให้รู้สึกตึง ระบม หรือเจ็บเมื่อกัดอาหาร โดยเฉพาะช่วง 2-3 วันแรกหลังติดเครื่องมือหรือปรับลวด จากนั้นอาการมักค่อย ๆ ลดลงเมื่อช่องปากเริ่มปรับตัวได้ ไม่ได้เจ็บต่อเนื่องตลอดการรักษา และแต่ละคนอาจรู้สึกไม่เท่ากัน
จัดฟันเจ็บไหม ความรู้สึกจริงเป็นอย่างไร
คนจัดฟันส่วนใหญ่มักรู้สึกตึง ระบม หรือฟันไวต่อแรงกด มากกว่าความเจ็บรุนแรงต่อเนื่อง หลังติดเครื่องมืออาจยังไม่รู้สึกทันที แต่เมื่อผ่านไปหลายชั่วโมง แรงจากลวดเริ่มทำงาน จึงรู้สึกเจ็บเวลากัดหรือเคี้ยว
ความไม่สบายมี 2 ลักษณะหลัก คือ อาการระบมจากแรงเคลื่อนฟัน และอาการระคายเคืองจากแบ็กเก็ตหรือลวดที่สัมผัสริมฝีปาก กระพุ้งแก้ม หรือลิ้น อาการแรกมักดีขึ้นเมื่อเลือกอาหารนิ่ม ส่วนอาการเสียดสีสามารถใช้ขี้ผึ้งจัดฟันปิดจุดที่ระคายเคืองได้
American Association of Orthodontists ระบุว่าอาการไม่สบายอาจเกิดหลังติดหรือปรับเครื่องมือ แต่โดยทั่วไปเป็นอาการชั่วคราวและลดลงเมื่อช่องปากคุ้นเคยกับอุปกรณ์
ทำไมหลังจัดฟันจึงรู้สึกตึงหรือเจ็บ
เครื่องมือจัดฟันส่งแรงผ่านแบ็กเก็ตและลวด เพื่อให้ฟันค่อย ๆ เคลื่อนไปตามแผนการรักษา เนื้อเยื่อรอบรากฟันจึงตอบสนองต่อแรงกดและแรงดึง ทำให้รู้สึกตึง ระบม หรือเจ็บเวลากัดได้ หลักการของเครื่องมือติดแน่นคือใช้แบ็กเก็ตและลวดสร้างแรงอย่างต่อเนื่องเพื่อเคลื่อนฟันไปยังตำแหน่งที่เหมาะสม
อีกสาเหตุคือช่องปากยังไม่คุ้นกับเครื่องมือ แบ็กเก็ตหรือปลายลวดอาจเสียดสีจนเกิดแผลเล็ก ๆ หากลวดทิ่มลึก มีแผลมาก หรือเจ็บเฉพาะจุด ควรติดต่อคลินิก
จัดฟันเจ็บกี่วัน
อาการระบมมักชัดในช่วง 2-3 วันแรกและค่อย ๆ ดีขึ้นภายในไม่กี่วัน บางคนอาจใช้เวลาปรับตัวประมาณหนึ่งสัปดาห์ NHS ระบุว่าหลังติดเครื่องมือ ฟันอาจระบมอยู่สองสามวันและอาจต้องรับประทานอาหารนิ่มในช่วงนี้
วันแรก
ระหว่างติดเครื่องมือมักรู้สึกว่ามีสิ่งแปลกใหม่อยู่ในปากมากกว่าความเจ็บ หลังผ่านไปหลายชั่วโมงอาจเริ่มตึง โดยเฉพาะเวลากัดอาหาร จึงควรเลือกอาหารที่ไม่ต้องใช้แรงเคี้ยวมาก
วันที่ 2-3
ช่วงนี้ฟันอาจไวต่อแรงกดมากที่สุด รู้สึกระบมหลายซี่ หรือเคี้ยวอาหารแข็งไม่สะดวก แบ็กเก็ตอาจเสียดสีกระพุ้งแก้มจนรู้สึกแสบได้ ข้อมูลสำหรับผู้ป่วยของโรงพยาบาล Dorset ระบุว่าอาการปวดมักอยู่ประมาณ 2-3 วัน
วันที่ 4-7
อาการมักเริ่มลดลงและใช้ชีวิตได้เป็นธรรมชาติมากขึ้น แต่ยังควรเลี่ยงอาหารแข็ง เหนียว หรือกรอบมาก หากอาการรุนแรงขึ้น ปวดตุบ ๆ เฉพาะซี่ หรือมีอาการบวม ควรติดต่อคลินิก
ช่วงไหนที่คนจัดฟันมือใหม่ต้องปรับตัวมากที่สุด
การกินอาหาร
การใช้ฟันหน้ากัดอาจทำให้ระบม ควรหั่นอาหารเป็นชิ้นเล็กและใช้ฟันหลังเคี้ยวช้า ๆ เลือกข้าวต้ม ไข่ตุ๋น ปลา ซุป หรือผักต้มที่เคี้ยวง่าย
การพูดและการเสียดสี
เครื่องมืออาจทำให้ริมฝีปากขยับไม่ถนัดในช่วงแรก หากมีจุดเสียดสีให้ใช้ขี้ผึ้งจัดฟันปิดชั่วคราว และติดต่อคลินิกหากลวดทิ่มลึก
การทำความสะอาด
เศษอาหารติดรอบแบ็กเก็ตและใต้ลวดได้ง่าย จึงควรแปรงเหนือและใต้แบ็กเก็ต รวมถึงทำความสะอาดซอกฟันตามคำแนะนำ เพื่อลดความเสี่ยงฟันผุและเหงือกอักเสบ
ผู้ใหญ่สามารถอ่านบทความ จัดฟันอายุ 30+ สายไหม? ข้อระวังของการจัดฟันผู้ใหญ่ เพื่อดูปัจจัยที่ควรประเมินก่อนรักษา
หลังปรับลวดจัดฟันเจ็บกี่วัน
หลังปรับลวดหรือเปลี่ยนแรงเคลื่อนฟัน อาจรู้สึกตึงหรือระบมอีกครั้ง โดยทั่วไปมักเป็นช่วงสั้น ๆ และหลายคนปรับตัวได้ง่ายกว่าครั้งแรก เพราะคุ้นกับเครื่องมือแล้ว
American Association of Orthodontists อธิบายว่าอาการระบมหลังปรับเครื่องมือพบได้เมื่อฟันตอบสนองต่อแรงใหม่ แต่ระดับอาการแตกต่างกัน อ่านเพิ่มเติมได้จาก แนวทางจัดการอาการไม่สบายจากการจัดฟันของ AAO
หากเจ็บแปลบเฉพาะจุด ลวดทิ่ม แบ็กเก็ตหลุด หรือลวดหัก ควรติดต่อคลินิกและไม่ควรดัดลวดหรือถอดอุปกรณ์เอง
วิธีลดอาการเจ็บจากการจัดฟันในช่วงแรก
อาการตึงทั่วไปมักดูแลเบื้องต้นได้ด้วยวิธีต่อไปนี้
- เลือกอาหารนิ่มและหั่นเป็นชิ้นเล็ก
- ใช้ขี้ผึ้งจัดฟันปิดจุดที่ระคายเคือง
- บ้วนปากด้วยน้ำเกลืออุ่นเมื่อมีแผลเล็กน้อย
- แปรงฟันเบามือ แต่ไม่ควรงดทำความสะอาด
- หลีกเลี่ยงการกัดน้ำแข็ง เล็บ หรืออาหารแข็ง
- หากต้องใช้ยาแก้ปวด ควรเลือกตามคำแนะนำของทันตแพทย์ เภสัชกร หรือฉลากยา โดยคำนึงถึงโรคประจำตัวและประวัติแพ้ยา
ขี้ผึ้งจัดฟันและการบ้วนปากด้วยน้ำเกลืออุ่นเป็นวิธีที่ใช้ช่วยลดการระคายเคืองจากเครื่องมือในช่วงปรับตัวได้
ไม่ควรหยุดใส่ยางดึงฟันหรืออุปกรณ์เสริมโดยไม่ปรึกษาทันตแพทย์ เพราะอาจกระทบต่อแผนการรักษา
จัดฟันช่วงแรกกินอะไรได้บ้าง
เลือกอาหารนิ่ม เช่น ข้าวต้ม ไข่ตุ๋น ซุป โยเกิร์ต เต้าหู้ ปลา หรือกล้วย เมื่ออาการดีขึ้นจึงค่อยกลับไปกินอาหารทั่วไป ควรเลี่ยงน้ำแข็ง ถั่วแข็ง ลูกอม หมากฝรั่ง และอาหารเหนียว ส่วนแอปเปิลควรหั่นก่อนกิน
แนวทางของ NHS เรื่องการดูแลหลังติดเครื่องมือจัดฟัน ระบุว่าช่วงสองสามวันแรกอาจต้องเลือกอาหารนิ่ม และควรหลีกเลี่ยงอาหารที่เสี่ยงทำลายเครื่องมือ
อาการแบบไหนควรติดต่อคลินิก
อาการตึงหลายซี่ เจ็บเมื่อกัด และมีแผลเล็กน้อยจากการเสียดสีอาจพบได้ในช่วงปรับตัว แต่ควรติดต่อคลินิกหากมีอาการต่อไปนี้
- ปวดรุนแรงขึ้นหรือไม่ดีขึ้นหลังผ่านไปหลายวัน
- ปวดตุบ ๆ เฉพาะซี่ หรือปวดจนรบกวนการนอน
- ลวดทิ่มลึก แบ็กเก็ตหลุด หรือลวดหัก
- เหงือกหรือใบหน้าบวม มีไข้ หรือมีหนอง
อาการระบมทั่วไปและการระคายเคืองเล็กน้อยอาจพบได้หลังติดหรือปรับเครื่องมือ แต่เครื่องมือที่หลุด ชำรุด หรือทำให้เกิดอาการรุนแรงควรได้รับคำแนะนำจากคลินิก
หากไม่แน่ใจ ควรถ่ายภาพเครื่องมือและติดต่อคลินิก แทนการพยายามแก้หรือดัดลวดด้วยตนเอง
กลัวเจ็บ ควรเตรียมตัวก่อนจัดฟันอย่างไร
ก่อนติดเครื่องมือควรเตรียมอาหารนิ่ม พกขี้ผึ้งจัดฟัน และเลือกวันที่ไม่มีกิจกรรมสำคัญ ผู้ที่ต้องประชุมอาจนัดก่อนวันหยุดเพื่อให้มีเวลาปรับตัว พร้อมแจ้งทันตแพทย์เรื่องโรคประจำตัว ยาที่ใช้ และประวัติแพ้ยา
คำถามที่พบบ่อย
ขณะติดเครื่องมือมักไม่เจ็บมาก หลังผ่านไปหลายชั่วโมงจึงอาจเริ่มตึงหรือระบมจากแรงของลวด
หลายคนเริ่มกินได้สะดวกขึ้นภายในไม่กี่วัน ควรเริ่มจากอาหารนิ่มและเพิ่มความแข็งตามอาการ
ไม่จำเป็นต้องเจ็บทุกครั้ง บางครั้งอาจตึงเล็กน้อย ขณะที่บางช่วงอาจระบมมากขึ้นตามการปรับเครื่องมือ
หากเป็นอาการระบมทั่วไป สามารถเลือกอาหารนิ่มและใช้ขี้ผึ้งจัดฟันตามคำแนะนำ แต่หากปวดรุนแรงขึ้น มีอาการบวม ปวดเฉพาะซี่ หรือเครื่องมือหลุด ควรติดต่อทันตแพทย์
สรุป จัดฟันเจ็บไหม
การจัดฟันอาจทำให้รู้สึกตึง ระบม หรือเคี้ยวไม่สะดวก โดยเฉพาะ 2-3 วันแรกหลังติดเครื่องมือและหลังปรับลวด แต่อาการส่วนใหญ่มักเป็นชั่วคราวและลดลงเมื่อช่องปากปรับตัวได้ การเลือกอาหารนิ่ม ใช้ขี้ผึ้งจัดฟัน ทำความสะอาดอย่างเหมาะสม และสังเกตอาการผิดปกติ จะช่วยให้ผ่านช่วงแรกได้ง่ายขึ้น
หากกำลังตัดสินใจจัดฟันแต่ยังกังวลเรื่องความเจ็บ ขั้นตอน หรือการใช้ชีวิตระหว่างรักษา สามารถปรึกษาทันตแพทย์ของ The Tree Dental Clinic เพื่อประเมินสุขภาพช่องปากและวางแผนให้เหมาะกับแต่ละคน ดูข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่หน้า บริการจัดฟัน The Tree Dental Clinic
นัดหมายเลยวันนี้
โทร: 062-265-5898
LINE: @thetreedental
สาขาบางปู | สาขาบางพลี | สาขาพุทธมณฑลสาย 4 | สาขาสำโรง
